Corpus iurisprudentiae Romanae

Repertorium zu den Quellen des römischen Rechts

Digesta Iustiniani Augusti

Recognovit Mommsen (1870) et retractavit Krüger (1928)
Deutsche Übersetzung von Otto/Schilling/Sintenis (1830–1833)
Val.fideic.
Fideicommissorum lib.Valentis Fideicommissorum libri

Fideicommissorum libri

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50

Ex libro I

Dig. 32,12Va­lens li­bro pri­mo fi­dei­com­mis­so­rum. ‘Sti­chus li­ber es­to: et ut eum he­res ar­ti­fi­cium do­ceat, un­de se tue­ri pos­sit, pe­to’. Pe­ga­sus in­uti­le fi­dei­com­mis­sum es­se ait, quia ge­nus ar­ti­fi­cii ad­iec­tum non es­set: sed prae­tor aut ar­bi­ter ex vo­lun­ta­te de­func­ti et ae­ta­te et con­di­cio­ne et na­tu­ra in­ge­nio­que eius, cui re­lic­tum erit, sta­tuet, quod po­tis­si­mum ar­ti­fi­cium he­res do­ce­re eum sump­ti­bus suis de­beat.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 34,1,22Va­lens li­bro pri­mo fi­dei­com­mis­so­rum. Cum ali­men­ta per fi­dei­com­mis­sum re­lic­ta sunt non ad­iec­ta quan­ti­ta­te, an­te om­nia in­spi­cien­dum est, quae de­func­tus so­li­tus fue­rat ei prae­sta­re, de­in­de quid ce­te­ris eius­dem or­di­nis re­li­que­rit: si ne­utrum ap­pa­rue­rit, tum ex fa­cul­ta­ti­bus de­func­ti et ca­ri­ta­te eius, cui fi­dei­com­mis­sum da­tum erit, mo­dus sta­tui de­be­bit. 1Qui fra­tris sui li­ber­tis ali­men­ta de­be­bat, his tes­ta­men­to vi­neas cum hac ad­iec­tio­ne re­li­que­rat ‘ut ha­beant, un­de se pas­cant’. si pro ali­men­tis vi­neas re­li­quis­set, non ali­ter eis ex fi­dei­com­mis­si cau­sa eas prae­sta­ri de­be­re, quam si tes­ta­men­ti ob­li­ga­tio­ne he­redes li­be­ras­sent: aut, si id omis­sum fuis­set et post­ea ex tes­ta­men­to age­rent, do­li ma­li ex­cep­tio­ne tu­tum he­redem fu­tu­rum, sci­li­cet si non mi­nus va­lent vi­neae quam ali­men­to­rum aes­ti­ma­tio. il­lam au­tem ad­iec­tio­nem ‘ut ha­beant un­de se pas­cant’ ma­gis ad cau­sam prae­le­gan­di quam ad usum fruc­tum con­sti­tuen­dum per­ti­ne­re.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 35,1,87Va­lens li­bro pri­mo fi­dei­com­mis­so­rum. Quod tra­di­tum est in le­ga­tis no­vis­si­mam, in li­ber­ta­ti­bus le­vis­si­mam con­di­cio­nem spec­tan­dam es­se,

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 35,1,89Va­lens li­bro pri­mo fi­dei­com­mis­so­rum. non ad ea dum­ta­xat per­ti­net, quae sae­pius sub di­ver­sis con­di­cio­ni­bus, sed et­iam quae pri­mo pu­re, de­in­de sub con­di­cio­ne dan­tur. ita­que quod he­res pu­re da­re ius­sus est quod­ve pu­re le­ga­tum est, cum id ex in­ter­val­lo sub con­di­cio­ne le­ga­tum est, pos­te­rius va­let: si prius sub con­di­cio­ne, de­in­de pu­re le­ga­tum est, prae­sens de­be­tur. quod si pu­re le­ga­tum ex con­ti­nen­ti he­res sub con­di­cio­ne dam­na­tus aut ro­ga­tus est da­re, per­in­de est, ac si iunc­ta sub­iec­ta scrip­tu­ra idem le­ga­tum es­set, vel ut prae­sens vin­di­ca­ri, si hoc vo­lue­rit le­ga­ta­rius, vel, cum con­di­cio ex­sti­te­rit, ab he­rede pe­ti pos­sit, ni­si com­me­mo­ra­tio­ne su­pe­rio­ris le­ga­ti pos­te­rius scrip­tum fue­rit, vel­ut: ‘Sti­chum, quem il­li le­ga­vi, he­res meus ei, si il­lud fac­tum erit, da­to’: tunc enim re­vo­can­di ani­mo prae­sens le­ga­tum et sub con­di­cio­ne dan­di ita scribsis­se vi­de­bi­tur: et si an­te con­di­cio­nem rem vin­di­cet, do­li ex­cep­tio lo­cum ha­be­re pot­erit.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 36,2,29Va­lens li­bro pri­mo fi­dei­com­mis­so­rum. ‘Ro­go, quan­do­que he­res meus Ti­tio de­cem det’: uti­que de­cem he­res de­be­bit, sed quan­do, du­bi­ta­ri pot­est: utrum cum pri­mum po­tue­rit, et dies ce­dit et ab ip­so pe­ti­tur.

Übersetzung nicht erfasst.

Ex libro II

Dig. 32,10Va­lens li­bro se­cun­do fi­dei­com­mis­so­rum. Si ti­bi et ei, qui ex tri­bus li­be­ris meis in fu­nus meum ve­ne­rit, cen­tum au­reos le­ga­ve­ro, non mi­nui­tur in tua per­so­na le­ga­tum, si ne­mo venit.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 32,94Va­lens li­bro se­cun­do fi­dei­com­mis­so­rum. Is, qui com­plu­res li­ber­tos re­lin­que­bat, tri­bus ex his fun­dum le­ga­ve­rat et pe­tie­rat, ut cu­ra­rent, ne de no­mi­ne suo ex­iret. quae­re­ba­tur, ex tri­bus qui pri­mus mo­rie­ba­tur utrum utri­que vel al­te­ri ex his, qui si­bi in le­ga­to con­iunc­ti es­sent, re­lin­que­re par­tem suam de­be­ret, an pos­sit vel alii con­li­ber­to suo eam re­lin­que­re. pla­cuit, et­si vo­lun­ta­tis quaes­tio es­set, sa­tis il­lum fac­tu­rum et­si alii re­li­quis­set. quod si nul­li de­dis­set, oc­cu­pan­tis an om­nium con­li­ber­to­rum et num eo­rum tan­tum, qui­bus pa­ri­ter le­ga­tum es­set, pe­ti­tio fi­dei­com­mis­si es­set, du­bi­ta­ba­tur. et Iu­lia­nus rec­te om­ni­bus de­be­re pu­ta­vit.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 33,1,25Va­lens li­bro se­cun­do fi­dei­com­mis­so­rum. Fi­lio fa­mi­lias, quo­ad in po­tes­ta­te pa­tris sit, in an­nos sin­gu­los de­na da­ri pos­sunt.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 50,8,6Va­lens li­bro se­cun­do fi­dei­com­mis­so­rum. Le­ga­tam mu­ni­ci­pio pe­cu­niam in aliam rem quam de­func­tus vo­luit con­ver­te­re ci­tra prin­ci­pis auc­to­ri­ta­tem non li­cet. et id­eo si unum opus fie­ri ius­se­rit, quod Fal­ci­diae le­gis in­ter­ven­tu fie­ri non pot­est, per­mit­ti­tur sum­mam, quae eo no­mi­ne de­be­tur, in id, quod ma­xi­me ne­ces­sa­rium rei pu­bli­cae vi­dea­tur, con­ver­te­re: si­ve plu­res sum­mae in plu­ra ope­ra le­gan­tur et le­gis Fal­ci­diae in­ter­ven­tu id quod re­lin­qui­tur om­nium ope­rum ex­struc­tio­ni non suf­fi­cit, per­mit­ti­tur in unum opus, quod ci­vi­tas ve­lit, ero­ga­ri. sed mu­ni­ci­pio pe­cu­niam le­ga­tam, ut ex red­itu eius ve­na­tio aut spec­ta­cu­la edan­tur, se­na­tus in eas cau­sas ero­ga­re ve­tuit: et pe­cu­niam eo le­ga­tam in id, quod ma­xi­me ne­ces­sa­rium mu­ni­ci­pi­bus vi­dea­tur, con­fer­re per­mit­ti­tur, ut in eo mu­ni­fi­cen­tia eius qui le­ga­vit in­scrip­tio­ne no­te­tur.

Valens lib. II. Fideicommiss. Einem Municipium vermachtes Geld darf ohne fürstliche Genehmigung nicht auf etwas Anderes, als der Verstorbene gewollt, verwendet werden; wenn er also einen Bau aufzuführen verordnet hat, der wegen Eintritt des Falcidischen Gesetzes11Also weil die Kosten mehr als drei Viertheil der Erbschaft wegnehmen würden. nicht stattfinden kann, so wird gestattet, die Summe, welche deshalb22Nach Abzug der Falcidia. zu zahlen ist, zu Dem, was dem Gemeinwesen am Nöthigsten ist, zu verwenden; oder wenn mehrere Summen zu mehrern Bauen vermacht sind, und wegen Eintritt des Falcidischen Gesetzes das Hinterlassene zu Ausführung aller dieser Baue nicht zureicht, so wird die Verwendung auf einen derselben, welchen die Stadtgemeinde will, gestattet. Was aber einem Municipium an Geld vermacht wird, um von den Zinsen Thiergefechte oder Schauspiele zu geben, das hat der römische Senat zu solchen Zwecken auszugeben verboten, und es wird gestattet, das hierzu vermachte Geld auf Etwas, das der Bürgerschaft am Nothwendigsten erscheint, zu wenden, sodass dabei die Freigebigkeit Dessen, welcher es vermacht hat, durch eine Inschrift bemerklich gemacht werde.

Ex libro III

Dig. 36,1,69Va­lens li­bro ter­tio fi­dei­com­mis­so­rum. Si pos­tu­lan­te me su­spec­tam he­redi­ta­tem ex de­cre­to prae­to­ris ad­ie­ris nec ego post­ea eam mi­hi re­sti­tui ve­lim nec bo­nis me im­mis­ce­re, hoc fie­ri de­bet, ut (quod Oc­ta­ve­no non in­ele­gan­ter vi­de­ba­tur) a prae­to­re per­in­de ac­tio­nes in me den­tur, ac si he­redi­ta­tem re­ce­pis­sem, quod est ius­tius. 1Et­iam eo tem­po­re, quo cre­di­to­rum frau­dan­do­rum con­si­lium in­ie­ris, ci­tra pe­ri­cu­lum in­ter­dic­ti frau­da­to­rii he­redi­ta­tem su­spec­tam ad­ibis et re­sti­tues mi­hi, quia et re­mo­to fi­dei­com­mis­so li­be­rum ti­bi fue­rat no­len­ti ad­ire he­redi­ta­tem cre­di­to­res tuos ta­li com­mo­do frau­da­re, et ego ni­hil tur­pi­ter fa­ciam re­ci­pien­do eam he­redi­ta­tem, quam re­mo­ta pos­tu­la­tio­ne mea cre­di­to­res com­pel­le­re te ut ad­ires non po­tue­rint. 2Sed et fi­lius suus he­res pa­tri ro­ga­tus sit a pa­tre he­redi­ta­tem mi­hi re­sti­tue­re, cum suo­rum cre­di­to­rum frau­dan­do­rum con­si­lium in­is­set, tam­quam su­spec­tam ex de­cre­to prae­to­ris re­sti­tue­rit mi­hi, vix frau­da­to­rio in­ter­dic­to lo­cus erit, quia bo­nis pa­tris eius ven­di­tis ni­hil pro­prium cre­di­to­res eius ex ea he­redi­ta­te fer­re po­tue­rint: ni­si for­te pro­prii cre­di­to­res fi­lii au­di­ri de­beant, si pos­tu­lent, ut di­mis­sis pa­tris eius bo­na ven­de­re si­bi per­mit­ta­tur. 3Si do­na­tio­nis cau­sa su­spec­tam he­redi­ta­tem si­bi he­res di­xe­rit et re­sti­tue­rit ei, qui so­li­dum ca­pe­re non pos­sit, au­fe­re­tur ei id quod ca­pe­re non pot­est. idem di­cen­dum est et si ci­tra con­si­lium do­nan­di fi­du­cia­rius he­res id fe­ce­rit.

Übersetzung nicht erfasst.

Ex libro IV

Dig. 36,1,70Idem li­bro quar­to fi­dei­com­mis­so­rum. Si he­res, ab eo qui cum mo­re­re­tur sol­ven­do non fuit ro­ga­tus he­redi­ta­tem re­sti­tue­re, su­spec­tam si­bi di­cit, du­bium non est, quin ho­die co­ac­tus ex Tre­bel­lia­no se­na­tus con­sul­to re­sti­tue­re pos­sit. sed et si sua spon­te ad­ie­rit, ex eo­dem se­na­tus con­sul­to re­sti­tu­tu­rus est, quam­vis, cum sum­ma aut cer­tum cor­pus per fi­dei­com­mis­sum ab eo qui sol­ven­do non fuit da­tum est, per­in­de non de­bea­tur at­que si le­ga­tum es­set: eo enim ca­su le­ga­ta­rii, su­pe­rio­re he­redis vi­ce fun­gi eum, cui fi­dei­com­mis­sum re­lic­tum est. 1Si to­tam he­redi­ta­tem ro­ga­tus re­sti­tue­re tu spon­te ad­ie­ris et, si­ne de­duc­tio­ne quar­tae par­tis re­sti­tue­ris, dif­fi­ci­le qui­dem cre­de­ris per igno­ran­tiam ma­gis, non ex­plen­di fi­dei­com­mis­si cau­sa hoc fe­cis­se: sed si pro­ba­ve­ris per er­ro­rem te quar­tam non re­ti­nuis­se, re­ci­pe­ra­re eam poteris.

Übersetzung nicht erfasst.

Ex libro V

Dig. 32,19Va­lens li­bro quin­to fi­dei­com­mis­so­rum. Si ti­bi le­ga­tum est vel fi­dei­com­mis­sum re­lic­tum, uti quid fa­cias, et­iam­si non in­ter­est he­redis id fie­ri, ne­gan­dam ti­bi ac­tio­nem, si non ca­veas he­redi fu­tu­rum, quod de­func­tus vo­luit, Ner­va et Ati­li­ci­nus rec­te pu­ta­ve­runt.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 34,4,28Va­lens li­bro quin­to fi­dei­com­mis­so­rum. Si ti­bi cer­tam rem le­ga­ve­ro et ro­ga­ve­ro te, ut eam Ti­tio re­sti­tue­res, de­in­de ean­dem rem ti­bi fi­dei­com­mi­se­ro nec ro­ga­ve­ro te, ut alii eam prae­sta­res, quae­ri­tur, an in tua po­tes­ta­te sit ex cau­sa fi­dei­com­mis­si eli­ge­re, ut fi­dei­com­mis­sum non prae­stes. et ma­gis pos­te­rio­rem scrip­tu­ram tes­ta­men­ti pla­cuit spec­ta­ri.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 38,1,46Va­lens li­bro quin­to fi­dei­com­mis­so­rum. Li­ber­ta si in con­cu­bi­na­tu pa­tro­ni es­set, per­in­de ac si nup­ta ei­dem es­set, ope­ra­rum pe­ti­tio­nem in eam da­ri non opor­te­re con­stat.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 49,14,42Va­lens li­bro quin­to fi­dei­com­mis­so­rum. Ar­ria­nus Se­ve­rus prae­fec­tus ae­ra­rii, cum eius, qui ta­ci­te ro­ga­tus fue­rat non ca­pien­ti fi­dei­com­mis­sum red­de­re, bo­na pu­bli­ca­ta erant, pro­nun­tia­vit ni­hi­lo mi­nus ius de­fe­ren­di ex con­sti­tu­tio­ne di­vi Tra­ia­ni ha­be­re eum cui fi­dei­com­mis­sum erat re­lic­tum. 1Quia au­tem non­nul­li in­gra­ti ad­ver­sus be­ne­fi­cium di­vi Tra­ia­ni post pro­fes­sio­nem quo­que de ta­ci­to fi­dei­com­mis­so fac­tam cum pos­ses­so­ri­bus trans­igunt at­que tri­bus edic­tis evo­ca­ti non re­spon­dent, pla­cuit se­na­tui tan­tum ab eo qui id fe­cis­set ex­igi, quan­tum apud ae­ra­rium ex ea cau­sa quam de­tu­le­rat re­ma­ne­re opor­te­ret, si pro­fes­sio­nem suam im­ples­set: et si pos­ses­so­ris quo­que fraus apud prae­fec­tum con­vic­ta fuis­set, ab eo quo­que quod con­vic­tus in­fer­re de­buis­set ex­igi.

Valens lib. V. Fideicommiss. Arrianus Severus, Präfect der Schatzkammer, sprach [in dem Falle,] als Jemandes Vermögen, der stillschweigend gebeten worden war, einem Erwerbsunfähigen ein Fideicommiss herauszugeben, vom Staate eingezogen ward33Aus einem andern Grunde. A. d. R., aus: Derjenige, welchem das Fideicommiss hinterlassen worden, habe nichtsdestoweniger nach der Constitution des Divus Trajanus das Angebungsrecht. 1Weil Manche aber, gegen die [von] Divus Trajanus [verliehene] Rechtswohlthat undankbar, auch nach Ablegung ihres Bekenntnisses über ein stillschweigendes Fideicommiss sich mit den Besitzern vergleichen, und auf dreimalige Vorladung sich nicht verantworten, so verordnete der Senat, dass von Demjenigen, welcher dies gethan, so viel erhoben werden solle, als dem Staatsschatze aus jener Angabe, die derselbe vorgebracht, zugefallen wäre, wenn er seine Anzeige erwiesen hätte, und wenn der Betrug des Besitzers vor dem Präfecten der [Schatzkammer] auch dargethan sei, so solle auch von diesem erhoben werden, was er, wenn er überwiesen worden wäre, zu entrichten gehabt hätte.

Ex libro VI

Dig. 4,4,33Abur­nius Va­lens li­bro sex­to fi­dei­com­mis­so­rum. Si mi­nor vi­gin­ti quin­que an­nis ser­vum suum, qui plu­ris, quam in tes­ta­men­to ei le­ga­tum sit, ma­nu­mit­te­re ro­ga­tus fue­rit et le­ga­tum ac­ce­pe­rit, non co­gen­dum prae­sta­re li­ber­ta­tem, si le­ga­tum red­de­re pa­ra­tus sit, Iu­lia­nus re­spon­dit: ut quem­ad­mo­dum ma­io­ri­bus li­be­rum sit non ac­ci­pe­re, si no­lint ma­nu­mit­te­re, sic huic red­den­ti le­ga­tum ne­ces­si­tas ma­nu­mit­ten­di re­mit­ta­tur.

Aburnus Valens lib. VI. Fideicommissor. Wenn Jemand, der jünger ist als fünfundzwanzig Jahre, seinen Sclaven, welcher mehr werth ist, als das ihm selbst im Testamente hinterlassene Vermächtniss beträgt, freizulassen [vom Erblasser] ersucht worden sein und das Vermächtniss in Empfang genommen haben sollte, so hat Julianus den Bescheid gegeben, dass er, falls er bereit wäre das Vermächtniss zurückzugeben, nicht genöthigt werden könne, [jenem Sclaven] die Freiheit zu ertheilen, so dass, wie es Volljährigen freisteht, wenn sie nicht freilassen wollen, [ein Vermächtniss] nicht anzunehmen, auf dieselbe Weise diesem, wenn er das Vermächtniss zurückgibt, die Nothwendigkeit der Freigebung erlassen wird.

Dig. 35,2,37Va­lens li­bro sex­to de fi­dei­com­mis­sis. Eius ser­vi aes­ti­ma­tio per­in­de ac sta­tu­li­be­ri fie­ri de­bet. 1Sed et si he­res ser­vum alie­num ro­ga­tus est ma­nu­mit­te­re, pla­cuit ut et­iam hu­ius pre­tium ex aes­ti­ma­tio­ne he­redi­ta­tis de­du­ci de­beat.

Übersetzung nicht erfasst.

Dig. 38,1,47Idem li­bro sex­to fi­dei­com­mis­so­rum. Cam­pa­nus scri­bit non de­be­re prae­to­rem pa­ti do­num mu­nus ope­ras im­po­ni ei, qui ex fi­dei­com­mis­si cau­sa ma­nu­mit­ta­tur. sed si, cum sci­ret pos­se se id re­cu­sa­re, ob­li­ga­ri se pas­sus sit, non in­hi­ben­dam ope­ra­rum pe­ti­tio­nem, quia do­nas­se vi­de­tur.

Übersetzung nicht erfasst.

Ex libro VII

Dig. 33,1,15Va­lens li­bro sep­ti­mo fi­dei­com­mis­so­rum. Ia­vo­le­nus eum, qui ro­ga­tus post de­cem an­nos re­sti­tue­re pe­cu­niam an­te diem re­sti­tue­rat, re­spon­dit, si prop­ter ca­pien­tis per­so­nam, quod rem fa­mi­lia­rem tue­ri non pos­set, in diem fi­dei­com­mis­sum re­lic­tum pro­be­tur et per­di­tu­ro ei id he­res an­te diem re­sti­tuis­set, nul­lo mo­do li­be­ra­tum es­se: quod si tem­pus he­redis cau­sa pro­ro­ga­tum es­set, ut com­mo­dum me­dii tem­po­ris ip­se sen­ti­ret, li­be­ra­tum eum in­tel­le­gi: nam et plus eum prae­sti­tis­se quam de­buis­set.

Übersetzung nicht erfasst.